Proses faktorlaryndan başga-da, kebşirleme prosesiniň beýleki faktorlary, mysal üçin, oýugyň ululygy we aralygyň ululygy, elektrodyň we iş böleginiň egiliş burçy, şeýle hem birleşmäniň giňişlikdäki ýerleşişi hem kebşirleme emele gelmegine we kebşirleme ululygyna täsir edip biler.
Kebşirleme togunyň kebşirleme emele gelmegine täsiri
Käbir şertlerde, ýaýly kebşirleme togunyň artmagy bilen, kebşirleme gatlagynyň aralaşmagy we berkidilmegi artýar, şeýle hem kebşirleme ini birneme artýar. Sebäbi aşakdakylar:
1) Ýaýly kebşirlemegiň kebşirleme togy artan wagty, kebşirleme täsir edýän ýaý güýji artýar, ýaýyň kebşirleme ýylylyk girmegi artýar we ýylylyk çeşmesiniň ýagdaýy aşak süýşýär, bu bolsa erän howuzuň çuňluk ugry boýunça ýylylygyň geçirilmegine ýardam edýär we aralaşma çuňlugyny artdyrýar. Aralaşma çuňlugy kebşirleme togyna takmynan proporsionaldyr. Kebşirleme çuňlugy H takmynan Km × I deňdir. Formulada Km aralaşma koeffisiýentidir (kebşirleme togy 100 A ýokarlananda kebşirleme çuňlugynyň artýan millimetrleriniň sany), bu bolsa 1-1 tablisada görkezilişi ýaly, ýaýly kebşirleme usuly, simiň diametri, tok görnüşi we ş.m. bilen baglanyşyklydyr.
| ýaýly kebşirleme usullary | elektrodyň diametri/mm | kebşirleme togy/A | naprýaženiýe/V | kebşirleme tizligi/mh-1 | penetrasiýa koeffisiýenti/m m-100A-1 |
wolfram argon ýaý kebşirlemesi | 3.2 | 100~350 | 10~16 | 6~18 | 0.8~1.8 |
| | 1.6 burunly apertura | 50~100 | 20~26 | 10~60 | 1.2~2 |
| 3.4 burunly apertura | 220~300 | 28~36 | 18~30 | 1.5~2.4 |
| | 2 | 200~700 | 32~40 | 15~100 | 1.0~1.7 |
| 5 | 450~1200 | 34~44 | 30~60 | 0.7~1.3 |
erişdiriş elektrody argon ýaý kebşirlemesi | 1.2~2.4 | 210~550 | 24~42 | 40~120 | 1.5~1.8 |
| CO2 kebşirleme | 0.8~1.6 | 70~300 | 16~23 | 30~150 | 0.8~1.2 |
| 2~4 | 500~900 | 35~45 | 40~80 | |
1-1-nji tablisa Dürli ýaýly kebşirleme usullary we parametrleri üçin ereme çuňlugynyň koeffisiýenti Km (kebşirleme polaty)
2) Ýaýly kebşirlemede kebşirleme özeniniň ýa-da kebşirleme siminiň ereme tizligi kebşirleme toguna proporsionaldyr. Ýaýly kebşirlemede kebşirleme togunyň artmagy kebşirleme siminiň ereme tizliginiň artmagyna getirýändigi üçin, ereýän kebşirleme siminiň mukdary takmynan proporsional artýar, kebşirleme ini bolsa az artýar, şonuň üçin kebşirleme berkitmesi artýar.
3) Kebşirleme togy artandan soň, ýaý sütüniniň diametri artýar. Şeýle-de bolsa, ýaýyň iş bölegine aralaşýan çuňlugy artýar we ýaý nokadynyň hereket aralygy çäkli bolýar. Şonuň üçin kebşirleme giňliginiň artmagy deňeşdirme boýunça az bolýar.
Gaz bilen goralýan metal inert gaz bilen kebşirlemede (MIG) kebşirleme togy artanda, kebşirleme çuňlugy artýar. Eger kebşirleme togy gaty uly we togyň dykyzlygy gaty ýokary bolsa, barmak ýaly pebşirleme, esasanam alýumini kebşirlemede ýüze çykmagy mümkin.
Ýaý naprýaženiýesiniň kebşirlenmesine täsiri
Käbir şertlerde, ýaý naprýaženiýesi ýokarlananda, ýaýyň güýji artýar we kebşirleme ýerine berilýän ýylylyk hem artýar. Şeýle-de bolsa, ýaý naprýaženiýesiniň artmagy ýaýyň uzynlygyny artdyrmak arkaly gazanylýar. Ýaýyň uzynlygynyň artmagy ýaýyň ýylylyk çeşmesiniň radiusynyň artmagyna we ýaýyň ýylylyk paýlanyşynyň artmagyna getirýär. Netijede, kebşirleme ýerine berilýän energiýa dykyzlygy azalýar, şonuň üçin penetrasiýa çuňlugy birneme azalýar, kebşirleme boýnunyň ini bolsa artýar. Şol bir wagtyň özünde, kebşirleme togy üýtgewsiz galýandygy we kebşirleme siminiň ereme mukdary üýtgewsiz galýandygy sebäpli, kebşirleme boýnunyň berkidilmegi azalýar.
Dürli ýaýly kebşirleme usullary üçin, dogry kebşirleme emele getirmegini gazanmak, ýagny degişli kebşirleme emele getirme koeffisiýenti φ saklamak üçin. Kebşirleme toguny köpeldýän mahaly, ýaý naprýaženiýesi degişli derejede ýokarlandyrylmalydyr. Ýaý naprýaženiýesiniň we kebşirleme togunyň degişli gabat gelýän gatnaşygynyň bolmagy talap edilýär. Bu, sarp edilýän elektrod ýaýly kebşirlemede iň köp duş gelýän ýagdaýdyr.
Kebşirleme tizliginiň kebşirleme emele gelmegine täsiri
Käbir şertlerde, kebşirleme tizliginiň ýokarlanmagy kebşirleme ýylylygynyň azalmagyna getirer, şeýdip kebşirleme bölejiginiň giňligini we deşilmegini azaldar. Kebşirleme birliginiň uzynlygyna düşýän sim metalynyň mukdary kebşirleme tizligine ters proporsional bolany üçin, ol kebşirleme bölejiginiň berkidilmeginiň hem azalmagyna getirýär.
Kebşirleme tizligi kebşirleme öndürijiligini bahalandyrmak üçin möhüm görkezijidir. Kebşirleme öndürijiligini ýokarlandyrmak üçin kebşirleme tizligi ýokarlandyrylmaly. Şeýle-de bolsa, gurluş dizaýnynda zerur bolan kebşirleme ölçegini üpjün etmek üçin, kebşirleme tizligini ýokarlandyrmak bilen birlikde, kebşirleme togy we ýaý naprýaženiýesini degişlilikde ýokarlandyrmaly. Bu üç sany ululyk özara baglanyşyklydyr. Şol bir wagtyň özünde, kebşirleme togy, ýaý naprýaženiýesini we kebşirleme tizligini ýokarlandyrylanda (ýagny ýokary kuwwatly kebşirleme ýaýyny we ýokary tizlikli kebşirleme ulanylanda), ereýän howuz emele gelende we ereýän howuzyň gataşmagy prosesinde aşaky kesikler we ýaryklar ýaly kebşirleme kemçilikleriniň ýüze çykyp biljekdigini hem göz öňünde tutmaly. Şonuň üçin kebşirleme tizliginiň artmagy çäklidir.
Keşdiriş togunyň görnüşiniň we polýarlygynyň hem-de elektrodyň ululygynyň keşdirişiň emele gelmegine täsiri
1. Kebşirleme togunyň görnüşleri we polýarlyklary
Kebşirleme tokunyň görnüşleri göni tok we üýtgeýän tok diýlip bölünýär. Olaryň arasynda göni tok ýaýly kebşirleme tokda impulsyň bardygyna görä hemişelik göni tok we impulsly göni tok diýlip bölünýär; polýarlygyna görä göni tok oňyn birikmesine (kebşirleme oňyn birikdirilen) we göni tok ters birikmesine (kebşirleme negatiw birikdirilen) bölünýär. Üýtgeýän tok ýaýly kebşirleme dürli tok tolkun görnüşlerine görä sinus tolkunly üýtgeýän tok we kwadrat tolkunly üýtgeýän tok diýlip bölünýär. Kebşirleme tokunyň görnüşi we polýarlygy ýaýdan kebşirleme girýän ýylylygyň mukdaryna täsir edip biler, şonuň üçin ol kebşirleme emele gelmegine täsir edip biler. Şol bir wagtyň özünde, ol damja geçiş prosesine we esasy metalyň ýüzünde oksid plýonkasynyň aýrylmagyna hem täsir edip biler.
Volfram inert gaz ýaý kebşirlemesi polat we titan ýaly metal materiallary kebşirlemek üçin ulanylanda, göni tok oňyn ugurda birikdirilende kebşirleme deşilmesi iň çuň bolýar, göni tok ters ugurda birikdirilende deşilmesi iň ýüzleý bolýar we üýtgeýän tok ikisiniň arasynda bolýar. Kebşirleme deşilmesi göni tok oňyn ugurda birikdirilende iň çuň bolýar we volfram elektrody iň az ýanma ýitgisine eýe bolýar, polat we titan ýaly metal materiallary kebşirlemek üçin volfram inert gaz ýaý kebşirlemesi ulanylanda göni tok oňyn birikmesi ulanylmaly. Impulsly göni tok kebşirlemesi volfram inert gaz ýaý kebşirlemesinde ulanylanda, impuls parametrlerini sazlap bolýanlygy sebäpli, kebşirleme emele gelmeginiň ululygyny zerurlyk boýunça dolandyryp bolýar. Volfram inert gaz ýaý kebşirlemesi alýuminiý, magniý we olaryň garyndylaryny kebşirlemek üçin ulanylanda, esasy metalyň ýüzündäki oksid plýonkasyny arassalamak üçin ýaýyň katod arassalaýjy täsirini ulanmak zerurdyr. Üýtgeýän tok has gowy. Kwadrat tolkunly üýtgeýän tokuň tolkun görnüşiniň parametrlerini sazlap bolýanlygy sebäpli, kebşirleme täsiri has gowy bolýar.
Gaz metal ýaýly kebşirlemede, göni tok ters birikdirilende, kebşirleme geçmesi we kebşirleme giňligi göni tok oňyn birikdirilendekiden uly bolýar. Üýtgeýän tok kebşirlemesiniň geçmesi we giňligi ikisiniň arasynda ýerleşýär. Şonuň üçin, suwasty ýaýly kebşirlemede, has uly geçmesi gazanmak üçin, adatça, göni tok ters birikdirmesi ulanylýar; suwasty ýaýly ýüz kebşirlemede bolsa, geçmesi azaltmak üçin göni tok oňyn birikdirmesi ulanylýar. Gorag gazy bilen gaz metal ýaýly kebşirlemede, ters göni tok birikdirmesi diňe bir uly geçmesi çuňlugyna eýe bolman, eýsem kebşirleme ýaýynyň we damjanyň geçiş prosesi hem göni tok oňyn birikdirmesi we üýtgeýän tokdakydan has durnukly bolany we katod arassalaýjy täsiri bolany üçin, giňden ulanylýar. Göni tok oňyn birikdirmesi we üýtgeýän tok, adatça, ulanylmaýar.
2. Volfram elektrod ujunyň görnüşiniň, kebşirleme siminiň diametriniň we uzaldyş uzynlygynyň täsiri
Tun, gsten elektrodynyň öň tarapynyň burçy we görnüşi ýaýyň konsentrasiýasyna we ýaý basyşyna has uly täsir edýär. Olar kebşirleme toguna we iş böleginiň galyňlygyna görä saýlanmalydyr. Umuman, ýaý näçe konsentrasiýalansa we ýaý basyşy näçe ýokary bolsa, emele gelen aralaşma çuňlugy şonça uly bolýar, kebşirleme giňligi bolsa degişlilikde azalýar.
Gaz metal ýaýly kebşirlemede, kebşirleme togy üýtgewsiz bolanda, kebşirleme simi näçe inçe bolsa, ýaý gyzdyrmasy şonça-da köp konsentrasiýalanýar, aralaşma çuňlugy artýar we kebşirleme ini kiçelýär. Şeýle-de bolsa, hakyky kebşirleme taslamalarynda kebşirleme siminiň diametri saýlanda, kebşirlemeniň ýaramaz emele gelmeginiň öňüni almak üçin tok ululygyny we kebşirleme howuzunyň morfologiýasyny hem göz öňünde tutmaly.
Gaz metal ýaýly kebşirlemede simiň uzaldylan uzynlygy artanda, simiň uzaldylan böleginden geçýän kebşirleme togunyň döreýän garşylyk ýylylygy artýar, bu bolsa simiň ereme tizliginiň artmagyna getirýär. Şonuň üçin kebşirleme artýar, şol bir wagtyň özünde penetrasiýa çuňlugy birneme azalýar. Polat kebşirleme simleriniň garşylygynyň deňeşdirme boýunça uly bolmagy sebäpli, simiň uzaldylan uzynlygynyň kebşirleme emele gelmegine täsiri polat we inçe simler bilen kebşirlemede deňeşdirme boýunça aýdyň görünýär. Alýumin kebşirleme simleriniň garşylygy deňeşdirme boýunça kiçi, şonuň üçin onuň täsiri uly däl. Simiň uzaldylan uzynlygyny artdyrmak simiň ereme koeffisiýentini gowulandyryp bilse-de, simiň ereme durnuklylygynyň we kebşirleme emele gelmeginiň aspektlerini hemmetaraplaýyn göz öňünde tutup, simiň uzaldylan uzynlygy üçin rugsat berilýän üýtgeşiklik aralygy bar.
Beýleki proses faktorlarynyň kebşirleme emele getirme faktorlaryna täsiri
Ýokardaky proses faktorlaryndan başga-da, kebşirleme prosesiniň beýleki faktorlary, mysal üçin, oýugyň ululygy we aralygyň ululygy, elektrodyň we iş böleginiň egiliş burçy we birleşmäniň giňişlikdäki ýerleşişi hem kebşirleme emele gelmegine we kebşirleme ululygyna täsir edip biler.
1. Oýuk we boşluk
Elektrik ýaýly kebşirleme arkaly ýanbaş birleşmelerini kebşirlände, adatça, boşlugy saklap goýmalydygyny ýa-da saklamamalydygyny, boşlugyň ululygyny we açylan oýugyň görnüşini kebşirleme plastinasynyň galyňlygyna görä kesgitleýärler. Käbir başga şertlerde, oýugyň ýa-da boşlugyň ululygy näçe uly bolsa, kebşirlenen kebşirlemegiň armaturasy şonça kiçi bolýar, bu bolsa kebşirleme ýagdaýynyň düşmegine deňdir. Bu wagtda erişme gatnaşygy azalýar. Şonuň üçin, boşluk galdyrmak ýa-da oýugy açmak armaturanyň ululygyny dolandyrmak we erişme gatnaşygyny sazlamak üçin ulanylyp bilner. Boşluk galdyryp, boşluk galdyrman, oýugy açmak bilen deňeşdirilende, ikisiniň ýylylyk ýaýramagy şertleri birneme tapawutlanýar. Umuman aýdanyňda, oýugy açmagyň kristallaşma şertleri has amatlydyr.
2. Elektrodyň (kepşirleme siminiň) egilmesi
Ýaýly kebşirleme wagtynda, elektrodyň egiliş ugry bilen kebşirleme ugrunyň arasyndaky gatnaşyk boýunça, ol iki görnüşe bölünýär: elektrodyň öňe egiliş we elektrodyň yza egiliş. Kebşirleme simi egilende, ýaý oklary hem şoňa görä egilýär. Kebşirleme simi öňe egilende, ýaý güýjüniň ereýän howuz metalyny yza boşadmagyna täsiri gowşaýar. Eriýän howuzuň aşagyndaky suwuk metal gatlagy galyňlaşýar, aralaşma çuňlugy azalýar, ýaýyň kebşirleme içine aralaşma çuňlugy azalýar, ýaý nokadynyň hereket aralygy giňelýär, kebşirleme giňligi artýar we berkidiliş azalýar. Kebşirleme siminiň öňe egiliş burçy α näçe kiçi bolsa, bu täsir şonça-da aýdyň bolýar. Kebşirleme simi yza egilende, ýagdaý tersine bolýar. Goragly metal ýaýly kebşirlemede, elektrodyň yza egiliş usuly esasan ulanylýar we 65° bilen 80° aralygynda egiliş burçy α deňeşdirme boýunça amatlydyr.
3. Kebşirleýji bölegiň egilmesi
Kebşirleme egilşigi köplenç hakyky önümçilikde duş gelýär we ýokarky we aşaky kebşirlemelere bölünýär. Bu wagtda, agyrlyk güýjüniň täsiri astynda, ereýän howuz metaly eňňit boýunça aşak akmaga meýilli. Ýokarky kebşirlemede, agyrlyk güýji ereýän howuz metalyny ereýän howuzyň guýrugyna boşatmaga kömek edýär, şonuň üçin aralaşma çuň, kebşirleme giňligi dar we armatura ýokary bolýar. Ýokarky burç α 6° - 12° bolanda, armatura gaty uly bolýar we iki tarapda hem aňsatlyk bilen aşaky kesikler döreýär. Ýokarky kebşirlemede bu täsir ereýän howuz metalynyň ereýän howuzyň guýrugyna boşatylmagyna päsgel berýär. Ýaý ereýän howuzyň aşagyndaky metaly çuňňur gyzdyryp bilmeýär, aralaşma azalýar, ýaý nokadynyň hereket ediş aralygy giňelýär, kebşirleme giňligi artýar we armatura azalýar. Kebşirleme egilşiginiň egilme burçy gaty uly bolsa, bu ereýän howuz suwuk metalynyň ýeterlik derejede aralaşmazlygyna we daşmagyna getirýär.
4. Kebşirleme materialy we galyňlygy
Kebşirleme siňdirişi kebşirleme togy bilen, şeýle hem materialyň ýylylyk geçirijiligi we göwrümleýin ýylylyk kuwwaty bilen baglanyşyklydyr. Materialyň ýylylyk geçirijiligi näçe gowy we göwrümleýin ýylylyk kuwwaty näçe uly bolsa, metalyň birlik göwrümini eredip, temperaturany şol bir mukdarda ýokarlandyrmak üçin şonça-da köp ýylylyk gerek bolýar. Şonuň üçin, kebşirleme togy ýaly käbir beýleki şertlerde, siňdiriş çuňlugy we kebşirleme giňligi azalar. Materialyň dykyzlygy ýa-da suwuklyk ýapyşyklygy näçe uly bolsa, ýaýyň suwuk ereýän howuz metalyny çykarmagy şonça-da kynlaşar we kebşirleme siňdirişi şonça-da pes bolýar. Kebşirlenen bölegiň galyňlygy kebşirlenen bölegiň içindäki ýylylyk geçirijiligine täsir edýär. Başga şertler birmeňzeş bolanda, kebşirlenen bölegiň galyňlygy artdygyça, ýylylyk paýlanyşy artýar we kebşirleme giňligi we siňdiriş çuňlugy hem azalýar.
5. Fluks, elektrod örtügi we gorag gazy
Flukslaryň ýa-da elektrod örtükleriniň dürli düzümleri ýaýyň elektrod sebitlerinde dürli naprýaženiýe düşüşlerine we ýaý sütüniniň dürli potensial gradiýentlerine getirýär, bu bolsa hökman kebşirlenen gatlaga täsir eder. Fluksyň dykyzlygy pes, bölejikleriň ululygy uly ýa-da üýşme beýikligi kiçi bolanda, ýaýyň töweregindäki basyş pes bolýar, ýaý sütüniniň giňelmegi we ýaý nokadynyň hereket aralygy uly bolýar. Şonuň üçin, aralaşma kiçi, kebşirlenen ini uly we armatura kiçi bolýar. Galyň iş böleklerini kebşirlenende ýokary kuwwatly ýaý kebşirlenende, pemza ýaly fluks ulanylyp, ýaý basyşy azaldylyp, aralaşma azalyp we kebşirlenen ini artdyrylyp bilner. Mundan başga-da, kebşirlenen şlak degişli ýapyşyklyga we ereme temperaturasyna eýe bolmaly. Eger ýapyşyklyk gaty ýokary bolsa ýa-da ereme temperaturasy deňeşdirme ýokary bolsa, şlakyň howa geçişi ýaramaz bolar we kebşirlenen ýüzünde köp çöküntüleriň emele gelmegi aňsat, bu bolsa kebşirlenen ýüzüniň ýaramaz emele gelmegine getirýär.
Ýaý kebşirlemek üçin gorag gazlarynyň (meselem, Ar, He, N2, CO2) düzümi dürli-dürli we olaryň ýylylyk geçirijiligi ýaly fiziki häsiýetleri hem dürli-dürli. Bu bolsa ýaýyň polýar sebitiniň naprýaženiýe düşüşini we ýaý sütüniniň potensial gradiýentini, ýaý sütüniniň geçirijilik kesişini, plazma akym güýjüni we aýratyn ýylylyk akymynyň paýlanyşyny dürli-dürli edýär. Bu faktorlaryň hemmesi kebşirleme tikişleriniň emele gelmegine täsir edýär.
Gysgaça aýdylanda, kebşirleme emele gelmegine täsir edýän köp faktor bar. Gowy kebşirleme emele gelmegini gazanmak üçin, kebşirlenýän böleginiň materialyna we galyňlygyna, kebşirlemeniň giňişlikdäki ýagdaýyna, birleşme görnüşine, iş şertlerine, birleşme işiniň talaplaryna we kebşirleme ölçegine laýyklykda kebşirleme üçin degişli kebşirleme usullaryny we kebşirleme şertlerini saýlamak zerurdyr. Şol bir wagtyň özünde, iň möhüm zat kebşirleýjiniň kebşirleme işine bolan garaýşydyr! Bolmasa, kebşirleme emele gelmegi we onuň işiniň talaplara laýyk gelmezligi mümkin, hatda dürli kebşirleme kemçilikleri hem ýüze çykyp biler.
